Trzy Problemy Ciał Naukowych

Problem 1

Niekompatybilność systemu naukowego z realiami biznesowymi.

Propozycja rozwiązania 1

Zmiana regulaminów jednostek i projektów naukowo-badawczych na takie, które promują komercjalizację wyników badań.

Problem 2

Zbyt niski poziom finansowania polskiej nauki oraz zbyt sztywne zasady wydatkowania przyznanych pieniędzy.

Propozycja rozwiązania 2

Zwiększenie swobody wydatkowania pieniędzy z projektów naukowo-badawczych.

Dodatkowa rekomendacja

Zaostrzenie ewaluacji merytorycznej rezultatów projektów naukowo-badawczych.

Problem 3

Brak środków na utrzymanie oraz ulepszanie istniejącej infrastruktury.

Propozycja rozwiązania 3

Finansowanie budowy polskich, modularnych urządzeń oraz utrzymanie i ulepszanie istniejącej aparatury zamiast kupowania gotowych, zagranicznych produktów o jednym zastosowaniu.

Problem 1

Wydawanie pieniędzy pozyskanych na badania naukowe jest niepotrzebnie trudne i trwa za długo.

Propozycja rozwiązania 1

Poluzowanie obostrzeń dotyczących wydawania pieniędzy publicznych na badania naukowe.

Problem 2

„Bo zawsze tak to robiliśmy” jako ostateczne uzasadnienie podstawy stosowania danego procesu administracyjnego.

Propozycja rozwiązania 2

Pielęgnowanie w jednostkach naukowo-badawczych kultury pracy opartej na proponowaniu zmian, niezależnie od rangi pracownika od którego pochodzi inicjatywa.

Problem 3

Ocena dorobku naukowców na podstawie liczby cytowań lub punktów z listy ministerialnej nie działa.

Propozycja rozwiązania 3

Należy zrezygnować z oceny dorobku naukowców na podstawie liczby cytowań lub punktów z listy ministerialnej.

Problem 1

Polskie jednostki naukowo-badawcze nie mają jasno określonej misji (celu).

Propozycja rozwiązania 1

Każda polska jednostka naukowo-badawcza powinna obrać jasno określony cel (komplementarny względem pozostałych polskich ośrodków), do którego powinna sukcesywnie dążyć.

Problem 2

Wysokie koszty i ryzyko zatrudniania nowych pracowników naukowych.

Propozycja rozwiązania 2

Powstanie w polskich jednostkach naukowo-badawczych programów stażowych umożliwiających zatrudnienie nowego pracownika naukowego na okreś próbny (współfinansowane przez jednostkę).

Problem 3

Badania naukowe realizowane w polskich jednostkach naukowo-badawczych często nie są inspirowane realnymi problemami.

Propozycja rozwiązania 3

Zatrudnienie w polskich jednostkach naukowo-badawczych skautów technologicznych, którzy regularnie i proaktywnie pomagaliby naukowcom identyfikować jakie części ich badań nadają się do komercjalizacji.

Problem 1

Zbyt niski poziom finansowania Polskiej nauki i nieoptymalna dystrybucja pieniędzy w obrębie systemu naukowego.

Propozycja rozwiązania 1

Zmniejszenie liczby jednostek naukowych i akademickich (np. poprzez łączenie jednostek).

Problem 2

Brak kadr przygotowanych do zarządzania nauką.

Propozycja rozwiązania 2

Szkolenie kadr do zarządzania i administrowania nauką lub aktywne pozyskiwanie takiej kadry z rynku pracy.

Problem 3

Pracownicy administrujący nauką są traktowani jak gorszy rodzaj pracownika.

Propozycja rozwiązania 3

Należy budować w polskich jednostkach naukowych kulturę wspierającą równość i rozwój kadry administracyjnej.

Problem 1

Zbyt niski poziom finansowania nauki w Polsce.

Propozycja rozwiązania 1

Polska powinna przeznaczać na naukę przynajmniej 3% PKB rocznie.

Problem 2

Zasady i ograniczenia wydatkowania pieniędzy w obrębie projektów naukowych są zdecydowanie zbyt sztywne.

Propozycja rozwiązania 2

Należy poluzować zasady wydatkowania pieniędzy w obrębie polskich projektów naukowych, np. bazując na sprawdzonym modelu funkcjonującym w ramach European Resarch Council (PL: Europejska Rada ds. Badań Naukowych).

Problem 3

Duża aparatua badawcza może być kupowana praktycznie tylko z konkursów ministerialnych, których standardy są znacznie niższe niż np. w Narodowym Centrum Nauki.

Propozycja rozwiązania 3

Obsługa konkursów finansujących zakup dużej aparatury badawczej powinna zostać zlecona innej, pozarządowej jednostce finansującej badania naukwe w Polsce niż ministerstwa (przy zachowaniu długotrwałej transparentności, przewidywalności i stabilności finansowania).

Problem 1

Polskim jednostkom naukowo-badawczym brakuje podstawowych mechanizmów zarządczych.

Propozycja rozwiązania 1

Kadra adminstracyjna powinna być ewaluowana i mieć zapewniane możliwości rozwoju. Ponadto, polskie instytucje naukowo-badawcze powinny zatrudniać specjalistów od zarządzania z rynku i uwzględniać czas pracy pracownika jako koszt prowadzonej działalności.

Problem 2

Polskie jednostki naukowo-badawcze powinny znaleźć alternatywne źródła finansowania swojej działalności (nie tylko subwencje i granty). 

Propozycja rozwiązania 2

Polskie instytucje naukowo-badawcze powinny znaleźć alternatywne źródła przychodu. Żeby to się udało, należy zatrudniać wykwalifikowanych sprzedawców z kwalifikacjami naukowymi, którzy by na bieżąco ewaluowali co warto komercjalizować.

Problem 3

Polityka ma zbyt duży wpływ na działanie instytucji finansujących naukę w Polsce (np. na ministerstwa).

Propozycja rozwiązania 3

Należy zredukować wpływ polityki na działanie polskich instytucji finansujących naukę.

Dodatkowy apel

Środowisko naukowe powinno nabrać pokory, szczególnie w kontekście administracji systemu nauki.

Problem 1

Polskiej nauce brakuje zaufania, czego konsekwencją są problemy m.in. z zamówieniami publicznymi.

Propozycja rozwiązania 1

Polski system naukowy powinien być oparty na zaufaniu w dobre intencje naukowców, a kary za intencjonalne łamanie przepisów powinny zostać zaostrzone.

Problem 2

Polskiej nauce brakuje ambicji.

Propozycja rozwiązania 2

Jeśli Polska ma utrzymać wzrost gospodarczy i bezpieczeństwo granic, to musi zostać zwiększone finansowanie polskich badań naukowych i ludzi pracujących w polskiej nauce.

Problem 3

Polskiej nauce brakuje dobrego zarządzania.

Propozycja rozwiązania 3

Osoby kierujące polską nauką powinny się kierować przede wszystkim interesem całego polskiego społeczeństwa, a nie samych naukowców.

Dodatkowy apel

Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji władze uczelni powinny każdorazowo zadawać sobie pytanie, czy dana decyzja służy podstawowym celom uczelni, tj. zapewnieniu doskonałości w nauce i dydaktyce.

Problem 1
Brak perspektyw na podtrzymanie funkcjonowania centrum doskonałości po zakończeniu projektu.

Propozycja rozwiązania 1
Promocja nauki wśród polskiego społeczeństwa.

Problem 2
Brain drain, czyli masowe odchodzenie wysoko wykwalifikowanych specjalistów z sektora naukowo-badawczego.

Propozycja rozwiązania 2
Młodym naukowcom należy zapewnić komfort prowadzenia badań naukowych poprzez zmniejszenie obciążenia biurokratycznego, sprawną obsługę administracyjną oraz zapewnienie konkurencyjnych pensji.

Problem 3
Systemowe przeszkody w wydatkowaniu funduszy publicznych na naukę dramatycznie hamują tempo rozwoju badań naukowych w Polsce.

Propozycja rozwiązania 3
Ciągłe prowadzenie rozmów z rządzącymi oraz instytucjami finansującymi naukę w Polsce (apelowanie o większą swobodę w wydatkowaniu pieniędzy na naukę z częstszymi kontrolami, zwiększenie limitu kwoty na aparaturę badawczą, odejście od szacowania wydatków na naukę na kilka lat w przód, zbieranie i uwzględnianie informacji zwrotnych od grantobiorców zbieranych po zakończeniu danego programu grantowego).

Problem 1

Skrajne niedofinansowanie polskiej nauki.

Propozycja rozwiazania 1a

Zwiększenie finansowania polskiej nauki, np. poprzez stworzenie polskiego odpowiednika amerykańskiej DARPA, czyli rządowej agencji badawczo-rozwojowej podlegającej pod departament obrony i finansowanej z budżetu na obronność.

Propozycja rozwiązania 1b

Wnioski ocenione pozytywnie w konkursach Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), które nie otrzymały finansowania, powinny być finansowane albo z polskich funduszy na naukę (jak w Portugalii i Czechach), albo z przesuniętych, polskich środków na fundusz spójności (jak na Malcie i Litwie).

Problem 2

Prawo regulujące sposób wydatkowania pieniędzy publicznych na naukę dramatycznie hamuje postęp polskich prac badawczo-rozwojowych.

Propozycja rozwiazania 2

Na potrzeby spełniania prawa zamówień publicznych, wydatki powinno się sumować w obrębie projektu badawczo-rozwojowego dofinansowanego grantem, a nie w obrębie całej jednostki naukowo-badawczej.

Problem 3

Polski sektor naukowy nie jest atrakcyjny dla młodych badaczy.

Propozycja rozwiązania 3

a) Należy zmienić prawo tak, aby osoba z doktoratem (bez habilitacji) będąca osobą kierującą projektem badawczym dofinansowanym z grantu mogła być promotorem doktoranta bez „pośrednika”.

b) Należy znormalizować terminowe odchodzenie naukowców na emeryturę, dzięku czemu regularnie będą się pojawiały nowe etaty („stałe pozycje”) dla młodych naukowców.

c) Należy znacząco usprawnić proces postępowania o nadanie stopnia doktora habilitowanego (np. w oparciu o automatyczne raporty z repozytoriów danych o polskiej nauce i szkolnictwie wyższym).

d) Należy poluzować kary za otrzymanie negatywnej recenzji w postępowaniu o nadanie stopnia doktora habilitowanego (np. zagwarantowanie możliwości ponownego podejścia do postępowania w późniejszym czasie w oparciu o ten sam, ale rozszerzony dorobek naukowy).

e) Należy zmienić system kariery naukowej w Polsce na taki, który automatycznie nie wyklucza osób niemogących z przyczyn od nich niezależnych wyjechać na kilkuletni staż podoktorski.

f) Rezenzenci oceniający naukowców powinni się skupić na ich dorobku, a nie na doskonałym dopasowaniu do konkretnej dyscypliny.

Problem 1

W polskim systemie nauki jest za mało wykwalifikowanych kadr wspierających naukowców.

Propozycja rozwiązania 1

Polskie jednostki naukowo-badawcze powinny inwestować w szkolenia i etaty dla wykwalifikowanych pracowników wspierających naukowców.

Problem 2

W polskim systemie nauki jest za mało wiedzy i kompetencji do komercjalizacji nauki.

Propozycja rozwiązania 2

Polskie jednostki naukowo-badawcze powinny szkolić i pozyskiwać z rynku profesjonalne kadry wyspecjalizowane w komercjalizowaniu nauki.

Problem 3

Polska nie ma międzynarodowej renomy miejsca, w którym robi się naukę na światowym poziomie.

Propozycja rozwiązania 3

Polska powinna zacząć profesjonalnie promować sukcesy polskiej nauki na międzynarodową skalę. Na mniejszą skalę, polskie jednostki naukowo-badawcze powinny mieć profesjonalne strony internetowe prowadzone, w równym stopniu, w języku polskim i angielskim.

Problem 1

Bariera współpracy, komunikacji i zrozumienia.

Propozycja rozwiazania 1

Środowiska naukowe, biznesowe i polityczne powinny więcej ze sobą rozmawiać.

Dodatkowa rekomendacja 1

Uczelnie nie powinny skupiać się na liczbie absolwentów, tylko na jakości prowadzonych badań, w sczególności na budowie własnych rozwiązań technologicznych od podstaw.

Dodatkowa rekomendacja 2

Powinniśmy jako kraj szkolić na dedykowanych kierunkach studiów specjalistów z pogranicza nauki i biznesu.

Problem 2

Bariera biurokracji.

Propozycja rozwiązania 2

Naukowcy i administracja powinni więcej ze sobą rozmawiać i podchodzić do siebie z empatią.

Problem 3

Bariera ograniczania kreatywności, finansowania i wdrożeń.

Propozycja rozwiązania 3

Naukowcom powinno dać się większą swobodę w prowadzeniu badań.

Problem 1

Polska przeznacza za mało pieniędzy na badania naukowe, przez co brakuje środków na systemowe wsparcie najlepszych grup badawczych oraz programy finansujące bieżące utrzymanie i naprawy istniejącej aparatury badawczej.

Propozycja rozwiązania 1

Poza oczywistym zwiekszeniem finansowania polskiej nauki, sposobem na lepszą dystrybucję pieniędzy w systemie naukowym jest poprawa jakości recenzji projektów naukowych, np. poprzez odtajnienie tożsamości recenzentów lub wprowadzenie możliwości odpowiedzi na recenzję projektu naukowego.

Problem 2

Uczelnie nie są postrzegane jako inkubatory innowacji, z których mają powstawać nowe technologie i wdrożenia.

Propozycja rozwiązania 2

Należy stworzyć dedykowaną ścieżkę finansowania projektów wysokiego ryzyka.

Problem 3

Polskie jednostki naukowo-badawcze są nadmiernie zbiurokratyzowane i słabo zarządzane.

Propozycja rozwiązania 3

Problem 1

Poziom finansowania nauki w Polsce jest zbyt niski.

Propozycja rozwiązania 1

Polska powinna przeznaczać na naukę przynajmniej 3% PKB rocznie.

Problem 2

Nierówne traktowanie różnych podmiotów nauki i szkolnictwa wyższego (instytuty naukowe / uniwersytety).

Propozycja rozwiązania 2

Wyrównanie poziomu wzrostu finansowania dla instytutów naukowych do poziomu wzrostu finansowania uniwersytetów.

Dodatkowa rekomendacja

Komponent doktorancki subwencji powinna otrzymywać każda jednostka osobno, a nie tylko lider szkoły doktorskiej (proporcjonalnie do liczby doktorantów).

Problem 3

Komercjalizacja nauki jest słabo zarządzana na poziomie krajowym.

Propozycja rozwiązania 3

Rozwiązanie sprawdzające się w IChF PAN:

1. Przed założeniem spółki typu spin-off należy wyczyścić kwestię własności intelektualnej.

2. Założone spółki spin-off należy od samego początku wspierać, w tym finansowo.

3. Inwestorów zewnętrznych lepiej dopuszczać dopiero na późniejszym etapie.

Problem 1

Zarzut o niegospodarność paraliżuje komercjalizację polskiej nauki.

Propozycja rozwiązania 1

Należy zmienić system nauki, aby maksymalnie wspierać i ułatwiać wyciekanie technologii z uniwersytetów do firm.

Problem 2

Realia pracy od grantu do grantu powodują, że dobrze rokujące projekty są zabijane zanim mogłyby dojść do etapu komercjalizacji.

Propozycja rozwiązania 2

Należy stworzyć fundusze „pomostowe” między grantami.

Problem 3

Badania realizowane na polskich uniwersytetach mają niską jakość komercjalizacyjną.

Propozycja rozwiązania 3

Należy znaleźć dodatkowe źródła finansowania na kontynuację najlepiej rokujących projektów po zakończeniu grantu, żeby dać im szansę na komercjalizację.

Problem 1

Model awansu w polskiej nauce jest bardzo niekorzystny dla młodych naukowców, bo na wiele lat ogranicza ich samodzielność

Propozycja rozwiązania 1

Należy wprowadzić nowy model awansu, np. wzorując się na modelu anglosaskim, w którym naukowiec po doktoracie ma pełną swobodę naukową, za którą bierze odpowiedzialność.

Dodatkowa rekomendacja:

Polskie instytucje naukowo-badawcze powinny zapewniać młodym naukowcom przestrzeń laboratoryjną, a instytucje finansujące badania naukowe w Polsce powinny oferować projekty na zakup aparatury niezbędnej do założenia nowej grupy badawczej.

Problem 2

Chów wsobny ogranicza rozwój polskiej nauki.

Propozycja rozwiązania 2

Administracyjnie należy wprowadzić zasady ograniczające chów wsobny, np. regulujące jaka część zatrudnianych osób musi być z zewnątrz.

Problem 3

Polskie jednostki naukowo-badawcze nie finansują fazy badań między komercjalizowalnymi badaniami podstawowymi, a faktyczną komercjalizacją.

Propozycja rozwiązania 3

Należy wprowadzić mechanizmy finansowania pracy zespołów naukowych na dokończenie komercjalizacji opracowanej technologii.

Problem 1

Polskie instytucje finansujące naukę nie rozumieją, że z badaniami wiąże się ryzyko technologiczne i naukowe.

Propozycja rozwiązania 1

Powinna powstać ścieżka finansowania wysoko ryzykownych badń naukowych, np. uwzględniająca bardziej elastyczne kamienie milowe, lub większy udział zewnętrznych ekspertów monitorujących postęp prac w trakcie realizacji projektu.

Problem 2

Problematyczne ujęcie kwestii wynagrodzeń w dokumentach regulujących kwalifikowalność kosztów poniesionych w projektach naukowych.

Propozycja rozwiązania 2

Należy poluzować zapisy regulujące kwalifikowalność wynagrodzeń w projektach naukowych oraz zwiększyć wysokość tych wynagrodzeń.

Problem 3

Na polskim rynku pracy brakuje wyspecjalizowanych kadr do pracy w sektorze optyki, fotoniki i mikroelektroniki.

Propozycja rozwiązania 3

Należy stworzyć systemowe rozwiazania umożliwiające młodym ludziom rozwijanie ich zainteresowań w kierunkach technicznych (np. poprzez budowanie renomy techników, stworzenie technikum o profilu optycznym, wspieranie kształcenia zawodowego przez ministerstwa).

Podcast będzie publikowany na platformach YouTube, Spotify, oraz Apple Podcasts.

Tak, i taki pozostanie!

Będziemy robili co w naszej mocy, żeby nowe odcinki ukazywały się co środę po godzinie 18 🙂

Można to zrobić na kilka sposobów:

1. patronite,
2. darowizna,
3. przekazanie 1,5% podatku.

Dziękujemy za rozważenie wsparcia Fundacji Candela!